“Saya masih nampak jelas. Jadi, kenapa perlu periksa mata?”
Saya rasa ramai antara kita pernah berfikir begitu, termasuk saya sendiri. Selagi masih boleh membaca tulisan kecil pada botol ubat, melihat telefon dan memandu tanpa masalah, kita menganggap mata kita masih sihat. Biasanya kita hanya mula memikirkan pemeriksaan mata apabila penglihatan menjadi kabur atau cermin mata yang digunakan sudah tidak lagi sesuai. Sebenarnya, cara kita menjaga mata tidak jauh berbeza daripada cara kita menjaga kesihatan secara keseluruhan. Gigi tunggu sakit baru pergi periksa, tekanan darah tunggu pening baru hendak diukur, dan mata pula tunggu kabur sebelum berjumpa doktor.
Sempena Hari Penglihatan Sedunia (World Sight Day) yang disambut pada 8 Oktober lalu, saya ingin berkongsi tentang kepentingan menjaga kesihatan mata, khususnya apabila usia mula memasuki lingkungan 40-an. Menurut Pertubuhan Kesihatan Sedunia (WHO), sekurang-kurangnya 2.2 bilion penduduk dunia mengalami masalah penglihatan dekat atau jauh. Daripada jumlah tersebut, sekurang-kurangnya satu bilion melibatkan masalah penglihatan yang boleh dicegah atau masih belum mendapat rawatan yang diperlukan. Apa yang lebih membimbangkan ialah sesetengah penyakit mata boleh berkembang selama bertahun-tahun tanpa memberikan sebarang simptom yang jelas.
Penglihatan Jelas Tidak Semestinya Mata Sihat
Apabila kita pergi ke kedai optik untuk memeriksa kuasa cermin mata, perkara utama yang dinilai ialah ketajaman penglihatan (visual acuity), iaitu sejauh mana kita mampu melihat sesuatu objek dengan jelas. Pemeriksaan ini penting untuk mengenal pasti masalah seperti rabun jauh, rabun dekat dan astigmatisme. Namun, ketajaman penglihatan hanyalah satu aspek daripada kesihatan mata. Seseorang yang mempunyai penglihatan 6/6 sekalipun masih boleh mengalami penyakit tertentu yang belum menjejaskan kejelasan penglihatannya.
Secara umum, kesihatan mata boleh dilihat daripada tiga aspek utama, iaitu ketajaman penglihatan, kesihatan permukaan mata serta keadaan retina dan saraf optik. Permukaan mata merangkumi kornea, konjunktiva dan lapisan air mata yang membantu melindungi serta mengekalkan kelembapan mata. Gangguan pada bahagian ini boleh menyebabkan rasa pedih, berpasir, mata kering atau penglihatan yang berubah-ubah. Retina dan saraf optik pula memainkan peranan penting dalam proses penglihatan. Penyakit seperti retinopati diabetik (diabetic retinopathy) dan glaukoma (glaucoma) boleh menyebabkan kerosakan pada struktur ini walaupun seseorang masih mampu melihat dengan jelas pada peringkat awal.
Sebab itulah pemeriksaan kuasa cermin mata tidak sama dengan pemeriksaan kesihatan mata yang menyeluruh. Bergantung pada keadaan seseorang, pemeriksaan lengkap mungkin melibatkan penilaian tekanan mata, keadaan saraf optik dan pemeriksaan retina untuk mengenal pasti perubahan yang tidak dapat dikesan melalui ujian penglihatan biasa.
Mengapa Pemeriksaan Mata Semakin Penting Selepas Usia 40 Tahun?
Apabila memasuki usia 40-an, ramai mula menyedari bahawa mereka perlu menjauhkan telefon atau buku untuk membaca tulisan kecil. Keadaan ini dikenali sebagai presbiopia (presbyopia), iaitu perubahan semula jadi apabila kanta mata semakin kehilangan keanjalannya. Presbiopia biasanya boleh dibantu dengan penggunaan cermin mata membaca, tetapi tidak semua perubahan penglihatan pada usia ini berpunca daripada proses penuaan yang biasa.
Risiko beberapa penyakit mata, termasuk glaukoma, turut meningkat dengan pertambahan usia. Pada masa yang sama, masalah metabolik seperti diabetes dan tekanan darah tinggi menjadi semakin relevan kerana kedua-duanya boleh menjejaskan saluran darah kecil di dalam retina. Perubahan ini mungkin berlaku secara perlahan-lahan tanpa menimbulkan gangguan penglihatan yang ketara. Oleh sebab itu, pemeriksaan mata selepas usia 40 tahun bukan hanya bertujuan menentukan sama ada kita memerlukan cermin mata membaca, tetapi juga untuk menilai kesihatan struktur mata secara keseluruhan.
Diabetes dan Kesihatan Mata: Mengapa Kita Perlu Berhati-hati?
Di Malaysia, diabetes merupakan antara masalah kesihatan yang sangat relevan apabila kita membincangkan penjagaan mata. Menurut Tinjauan Kebangsaan Kesihatan dan Morbiditi (National Health and Morbidity Survey, NHMS) 2023, kira-kira 15.6% orang dewasa di Malaysia menghidap diabetes, bersamaan lebih kurang 3.6 juta orang. Lebih membimbangkan, sekitar dua daripada lima individu yang menghidap diabetes tidak mengetahui bahawa mereka mempunyai penyakit tersebut.
Apabila paras gula darah kekal tinggi dalam tempoh yang panjang, saluran darah kecil di dalam retina boleh mengalami kerosakan. Keadaan ini dikenali sebagai retinopati diabetik. Pada peringkat awal, pesakit mungkin tidak mengalami sebarang gangguan penglihatan walaupun perubahan pada saluran darah retina sudah berlaku. Apabila penyakit semakin berkembang, saluran darah boleh mengalami kebocoran, pendarahan atau perubahan lain yang akhirnya menjejaskan penglihatan.
Sebab itulah individu yang menghidap diabetes digalakkan menjalani pemeriksaan retina secara berkala, lazimnya setiap tahun atau mengikut penilaian doktor. Pemeriksaan ini penting walaupun penglihatan masih baik dan paras gula darah kelihatan terkawal. Dalam sesetengah keadaan, perubahan pada retina yang ditemui semasa pemeriksaan mata juga boleh menjadi petunjuk awal kepada masalah diabetes atau tekanan darah tinggi yang belum dikenal pasti.
Glaukoma: Penyakit Mata yang Boleh Berlaku Tanpa Disedari
Glaukoma ialah penyakit yang melibatkan kerosakan pada saraf optik, iaitu saraf yang menghantar maklumat penglihatan daripada mata ke otak. Walaupun penyakit ini sering dikaitkan dengan tekanan dalam mata yang tinggi, glaukoma juga boleh berlaku pada individu yang mempunyai tekanan mata dalam julat normal. Oleh itu, pemeriksaan tekanan mata sahaja tidak mencukupi untuk menentukan sama ada seseorang mempunyai glaukoma.
Dalam bentuk glaukoma yang paling lazim, kerosakan biasanya berlaku secara perlahan-lahan dan boleh menjejaskan penglihatan periferi atau penglihatan sisi terlebih dahulu. Seseorang mungkin masih boleh membaca dan melihat objek di hadapannya dengan jelas, tetapi sebahagian medan penglihatannya sudah mula berkurangan. Apabila perubahan ini akhirnya disedari, kerosakan pada saraf optik mungkin sudah menjadi lebih serius. Walaupun kerosakan tersebut lazimnya tidak dapat dipulihkan, pengesanan awal dan rawatan yang sesuai boleh membantu memperlahankan perkembangan penyakit.
Mata Kering dan Perubahan Hormon Semasa Perimenopaus
Apabila bercakap tentang perimenopaus, kebanyakan wanita lebih biasa dengan perubahan kitaran haid, gangguan tidur, perubahan emosi dan rasa panas badan. Namun, perubahan hormon juga boleh mempengaruhi kesihatan permukaan mata. Ada wanita yang mula mengalami rasa pedih, berpasir, mata cepat letih atau penglihatan yang menjadi kabur selepas terlalu lama menggunakan komputer.
Lapisan air mata sebenarnya bukan sekadar air. Ia mempunyai beberapa komponen yang membantu mengekalkan kelembapan dan melindungi permukaan mata. Kelenjar meibomian pada kelopak mata menghasilkan komponen berminyak yang membantu mengurangkan penyejatan air mata. Perubahan hormon seks, termasuk estrogen dan androgen, boleh mempengaruhi fungsi kelenjar ini serta kestabilan lapisan air mata.
Laporan TFOS DEWS II Sex, Gender, and Hormones Report menjelaskan bahawa penyakit mata kering lebih kerap berlaku dalam kalangan wanita dan mempunyai hubungan yang kompleks dengan hormon seks. Walau bagaimanapun, bukan semua masalah mata kering selepas usia 40 tahun berpunca daripada perubahan hormon. Penggunaan skrin yang berpanjangan, persekitaran berhawa dingin, pemakaian kanta sentuh, sesetengah ubat dan keadaan kesihatan lain juga boleh menyumbang kepada masalah ini.
Menariknya, mata yang sentiasa berair juga boleh menjadi tanda mata kering. Apabila lapisan air mata tidak stabil, permukaan mata boleh mengalami iritasi dan merangsang penghasilan air mata refleks. Walaupun air mata keluar dengan banyak, komposisinya mungkin tidak mencukupi untuk melindungi permukaan mata dengan berkesan. Sebab itulah kualiti dan kestabilan lapisan air mata sama penting dengan kuantitinya.
Floaters dan Kilatan Cahaya: Bila Perlu Mendapatkan Pemeriksaan Segera?
Satu lagi perubahan yang boleh berlaku apabila usia meningkat ialah kemunculan titik atau bayang terapung yang dikenali sebagai floaters. Ia mungkin kelihatan seperti titik hitam, benang halus atau sarang labah-labah yang bergerak apabila mata digerakkan. Kebanyakan floaters berkaitan dengan perubahan pada gel vitreus di dalam mata, tetapi kemunculan floaters yang baharu tidak sepatutnya terus dianggap sebagai sesuatu yang normal tanpa pemeriksaan.
Jika seseorang tiba-tiba melihat banyak floaters baharu, mengalami kilatan cahaya (flashes) atau melihat bayang gelap seperti langsir yang menutup sebahagian penglihatan, pemeriksaan mata perlu dilakukan dengan segera. Simptom ini boleh menandakan koyakan retina atau retina tertanggal (retinal detachment), iaitu keadaan yang boleh menyebabkan kehilangan penglihatan kekal jika tidak dirawat. Kehilangan penglihatan secara tiba-tiba atau sakit mata yang teruk, terutama apabila disertai mata merah, sakit kepala atau loya, juga memerlukan pemeriksaan pada hari yang sama.
Menjaga Kesihatan Mata Sebagai Sebahagian daripada Kesihatan Menyeluruh
Penjagaan kesihatan mata tidak sepatutnya terhad kepada penggunaan cermin mata atau usaha mengurangkan keletihan akibat skrin. Pemeriksaan mata secara berkala, pengurusan diabetes, pemantauan tekanan darah dan perhatian terhadap perubahan penglihatan merupakan sebahagian daripada pendekatan penjagaan kesihatan yang menyeluruh. Bagi individu yang berusia lebih 40 tahun atau mempunyai faktor risiko tertentu, pemeriksaan mata yang lengkap boleh membantu mengenal pasti perubahan sebelum simptom menjadi ketara.
Dalam kehidupan seharian, beberapa langkah mudah juga boleh membantu mengurangkan ketidakselesaan mata. Antaranya termasuk berehat secara berkala ketika menggunakan skrin, berkelip dengan sempurna dan mengelakkan aliran penghawa dingin secara langsung ke arah muka. Namun, langkah penjagaan harian ini tidak menggantikan pemeriksaan mata apabila terdapat simptom yang berterusan atau perubahan penglihatan yang membimbangkan.
Penutup
Semakin lama saya terlibat dalam bidang kesihatan, semakin saya sedar bahawa kita sering menilai kesihatan berdasarkan apa yang mampu kita lakukan setiap hari. Selagi masih boleh bekerja, bergerak dan menjalankan aktiviti seperti biasa, kita merasakan semuanya berada dalam keadaan baik. Sedangkan sesetengah perubahan dalam tubuh boleh berlaku jauh lebih awal daripada kemunculan simptom yang kita sedari.
Kesihatan mata merupakan salah satu contohnya. Kita mungkin masih mempunyai penglihatan yang jelas, tetapi pada masa yang sama mengalami perubahan pada retina, saraf optik atau permukaan mata. Saya sendiri pernah beranggapan bahawa selagi masih boleh membaca tulisan kecil pada botol ubat, mata saya tidak mempunyai masalah yang perlu dirisaukan. Namun, semakin banyak saya memahami tentang penyakit mata yang boleh berkembang tanpa simptom, semakin saya melihat kepentingan pemeriksaan mata sebagai sebahagian daripada penjagaan kesihatan.
Jadi, sebelum kita menunggu sehingga penglihatan mula terganggu, mungkin ada baiknya kita bertanya kepada diri sendiri: Bilakah kali terakhir kita menjalani pemeriksaan mata yang lengkap, bukan sekadar memeriksa kuasa cermin mata?
Pilihan Produk untuk Penjagaan Kesihatan Mata
Selain mengamalkan gaya hidup sihat dan menjalani pemeriksaan mata secara berkala, pemilihan produk penjagaan mata yang bersesuaian juga boleh menjadi sebahagian daripada rutin penjagaan diri. Di Nurbisa, kami menyediakan beberapa pilihan produk yang boleh dipertimbangkan mengikut keperluan dan keadaan kesihatan individu.
Netramax Eye Health Supplement
Mata memerlukan pelbagai nutrien untuk mengekalkan fungsi normalnya, terutamanya apabila usia semakin meningkat dan penggunaan skrin menjadi sebahagian daripada kehidupan seharian. Netramax menawarkan gabungan nutrien dan antioksidan yang sering dikaji dalam bidang kesihatan mata, termasuk lutein, zeaxanthin dan astaxanthin.
Setiap formulasi yang dinyatakan mengandungi lutein 10 mg, zeaxanthin 2 mg, astaxanthin 4 mg, tocotrienols 29 mg, vitamin E 15 IU, DHA daripada minyak alga 60 mg dan zink 5 mg. Lutein dan zeaxanthin merupakan karotenoid yang terdapat secara semula jadi pada makula retina, manakala astaxanthin, tocotrienols dan vitamin E mempunyai sifat antioksidan. DHA pula merupakan salah satu komponen struktur retina, sementara zink terlibat dalam pelbagai fungsi metabolik tubuh.
Netramax boleh dipertimbangkan sebagai pilihan suplemen untuk melengkapkan pengambilan nutrisi harian, khususnya bagi individu yang ingin memberikan perhatian kepada penjagaan kesihatan mata. Walau bagaimanapun, suplemen bukan pengganti pemakanan seimbang, pemeriksaan mata atau rawatan penyakit mata yang telah dikenal pasti. Lihat maklumat Netramax.
Euphrasia Eye Drops – Pilihan Penjagaan Mata Berasaskan Homeopati
Euphrasia officinalis, juga dikenali sebagai Eyebright, merupakan tumbuhan yang telah lama digunakan dalam perubatan tradisional dan homeopati untuk masalah ketidakselesaan mata. Dalam materia medica homeopati, Euphrasia sering dikaitkan dengan simptom seperti mata berair berlebihan, rasa pedih atau terbakar, kemerahan dan iritasi pada mata, terutamanya apabila disertai alahan atau kerengsaan akibat faktor persekitaran.
Euphrasia Eye Drops merupakan penyediaan titisan mata berasaskan homeopati yang digunakan secara tradisional untuk penjagaan mata yang mengalami simptom tersebut. Ia boleh dipertimbangkan berdasarkan penilaian simptom individu, khususnya bagi mereka yang mengalami mata berair dan ketidakselesaan ringan. Penggunaan perlu mengikut arahan produk dan hanya melibatkan formulasi steril yang khusus untuk kegunaan mata. Lihat maklumat Euphrasia Eye Drops.
Cineraria Maritima Eye Drops – Penjagaan Kanta Mata dan Perubahan Penglihatan Berkaitan Usia
Cineraria maritima merupakan tumbuhan yang digunakan dalam tradisi homeopati, khususnya berkaitan perubahan pada kanta mata. Dalam penggunaan homeopati tradisional, Cineraria maritima sering dikaitkan dengan penjagaan individu yang mengalami kekeruhan kanta mata atau perubahan penglihatan yang berkaitan dengan pembentukan katarak.
Cineraria Maritima Eye Drops ialah penyediaan titisan mata homeopati yang dipasarkan untuk kegunaan tersebut. Ia boleh dipertimbangkan dalam konteks penjagaan homeopati berdasarkan penilaian individu, tetapi belum terdapat bukti klinikal yang kukuh bahawa produk ini mampu menghilangkan kekeruhan kanta, mencegah perkembangan katarak atau memulihkan penglihatan akibat katarak. Pemeriksaan pakar mata tetap penting untuk menentukan punca perubahan penglihatan dan rawatan yang diperlukan. Lihat maklumat Cineraria Maritima Eye Drops.
Peringatan Penting
Pemantauan pengamal homeopati tidak menggantikan pemeriksaan mata atau menjamin keselamatan dan keberkesanan produk. Gunakan hanya produk yang dilabel khusus untuk kegunaan mata dan ikut arahan label. Jangan hentikan rawatan yang dipreskripsikan atau menangguhkan pemeriksaan mata untuk mencuba produk ini.
Jika berlaku iritasi, hentikan penggunaan dan dapatkan nasihat perubatan. Kehilangan penglihatan secara tiba-tiba, sakit mata teruk, kilatan cahaya atau floaters baharu memerlukan pemeriksaan segera, bukan percubaan produk terlebih dahulu.
Rujukan
- World Health Organization. (2026). Blindness and visual impairment. Fact sheet, updated 10 February 2026.
https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/blindness-and-visual-impairment - Institute for Public Health, Ministry of Health Malaysia. (2023). National Health and Morbidity Survey (NHMS) 2023: Fact Sheet. Ministry of Health Malaysia.
https://iku.moh.gov.my/images/nhms2023/fact-sheet-nhms-2023.pdf - Sullivan, D. A., Rocha, E. M., Aragona, P., et al. (2017). TFOS DEWS II Sex, Gender, and Hormones Report. The Ocular Surface, 15(3), 284–333.
- International Agency for the Prevention of Blindness. (2026). World Sight Day 2026: Love Your Eyes.
https://www.iapb.org/world-sight-day/