“Saya masih datang haid lagi. Kadang-kadang masih teratur. Jadi macam mana pula boleh kata saya dalam perimenopaus?”
Jawapannya mudah: perimenopaus bukan menopaus.
Perimenopaus ialah tempoh peralihan menuju menopaus. Dalam tempoh ini, haid masih boleh datang, ovulasi masih boleh berlaku dan kehamilan masih boleh terjadi.
Kesuburan memang menurun dengan peningkatan usia dan ovulasi mungkin menjadi semakin tidak menentu. Namun, tidak menentu tidak bermaksud ovulasi sudah berhenti sepenuhnya.
Apa bezanya perimenopaus dengan menopaus?
Perimenopaus berlaku sebelum menopaus, apabila fungsi ovari, ovulasi dan corak hormon mula berubah.
Menopaus pula dikenal pasti selepas seseorang wanita melalui 12 bulan berturut-turut tanpa haid, jika tiada sebab lain yang menerangkan keadaan tersebut. Kita sebenarnya hanya tahu sesuatu haid itu merupakan haid terakhir selepas 12 bulan berlalu tanpa haid seterusnya.
Dalam perimenopaus, paras estrogen dan progesteron tidak semestinya menurun dalam satu garis lurus. Paras hormon boleh turun naik dan ovulasi juga tidak semestinya berlaku dengan corak yang sama setiap bulan.
Sebab itulah pengalaman setiap wanita boleh berbeza. Ada bulan haid datang seperti biasa, kemudian jaraknya menjadi lebih pendek atau lebih panjang. Ada yang terlepas satu kitaran sebelum haid datang semula. Jumlah darah dan tempoh pendarahan juga boleh berubah.
Kalau haid masih teratur?
Haid yang masih teratur tidak semestinya menolak kemungkinan seseorang sedang berada dalam peralihan awal menuju menopaus.
Kita perlu melihat lebih daripada satu kitaran haid. Umur, perubahan daripada kebiasaan wanita itu sendiri, gejala yang hadir bersama dan corak perubahan dari masa ke masa semuanya memberi gambaran yang lebih berguna.
Ada wanita yang mengalami perubahan haid yang sangat ketara, manakala ada yang hanya mengalami sedikit perubahan. Begitu juga dengan gejala lain; pengalaman perimenopaus tidak sama bagi setiap wanita.
Masih boleh hamil?
Ya.
Sepanjang perimenopaus, ovulasi mungkin tidak berlaku secara konsisten setiap bulan tetapi ia masih boleh berlaku. Selagi menopaus belum dicapai, kehamilan masih mungkin terjadi.
Kesuburan semakin berkurang apabila usia meningkat, tetapi itu tidak sama dengan mengatakan seseorang wanita sudah tidak boleh hamil. Haid yang semakin jarang, terlepas sebulan dua atau berubah corak bukan bermaksud kehamilan tidak lagi boleh berlaku.
Jika seorang wanita yang masih berpotensi hamil tiba-tiba tidak datang haid, kehamilan juga masih perlu dipertimbangkan jika berkaitan.
Perimenopaus bukan cerita haid sahaja
Selain perubahan haid, antara gejala yang biasa dikaitkan dengan perimenopaus ialah rasa panas secara tiba-tiba, berpeluh pada waktu malam, tidur terganggu, perubahan emosi, kekeringan faraj, ketidakselesaan atau sakit ketika hubungan seksual, perubahan keinginan seksual serta perubahan berkaitan saluran kencing.
Tetapi jangan pula semua yang berlaku selepas umur 40 terus diletakkan di bawah satu label: hormon.
Keletihan, sakit kepala, berdebar-debar, gangguan tidur, perubahan emosi atau sakit-sakit badan mempunyai banyak kemungkinan punca. Bergantung kepada keadaan seseorang, anemia, gangguan tiroid, masalah tidur, keresahan atau kemurungan, kesan ubat tertentu, kehamilan dan masalah ginekologi lain mungkin juga perlu dipertimbangkan.
Bila perubahan pendarahan perlu diperiksa?
Corak haid memang boleh berubah semasa perimenopaus, tetapi “biasalah, perimenopaus” tidak sepatutnya menjadi jawapan kepada semua bentuk pendarahan.
Pendarahan atau tompokan darah antara haid, pendarahan selepas hubungan seksual, pendarahan yang sangat banyak atau pendarahan yang jauh lebih lama atau lebih banyak daripada kebiasaan seseorang patut dinilai.
Jika seseorang wanita sudah mencapai menopaus — 12 bulan tanpa haid — kemudian mengalami pendarahan semula, jangan anggap itu “haid datang balik”. Pendarahan selepas menopaus perlu diperiksa.
Perlu buat ujian darah hormon?
Tidak semestinya.
Paras hormon dalam perimenopaus boleh turun naik, jadi satu bacaan pada satu hari tidak semestinya menggambarkan apa yang berlaku sepanjang beberapa minggu atau bulan.
Bagi wanita berumur 45 tahun ke atas yang mempunyai gejala berkaitan menopaus, garis panduan National Institute for Health and Care Excellence (NICE) di United Kingdom menyatakan bahawa perimenopaus dan menopaus lazimnya boleh dikenal pasti secara klinikal tanpa ujian makmal tertentu. Ujian mungkin diperlukan dalam keadaan tertentu, terutama bagi wanita yang lebih muda atau apabila terdapat keadaan lain yang perlu disiasat.
Apa yang boleh dilakukan sekarang?
Cuba catat perubahan selama dua atau tiga bulan. Rekodkan tarikh hari pertama haid, jarak antara haid, tempoh dan jumlah pendarahan serta gejala yang benar-benar mengganggu seperti masalah tidur, rasa panas secara tiba-tiba, berpeluh malam, perubahan emosi atau ketidakselesaan faraj.
Tujuannya bukan untuk memerhatikan setiap perubahan kecil sehingga menjadi risau, tetapi untuk mengenal pasti corak. Rekod seperti ini juga membantu apabila berbincang dengan doktor atau pengamal kesihatan.
Perimenopaus bukan menopaus. Haid masih boleh datang, ovulasi masih boleh berlaku dan kehamilan masih boleh terjadi.
Daripada hanya bertanya, “Haid masih ada atau tidak?”, mungkin lebih berguna untuk bertanya:
“Apa yang sudah berubah daripada kebiasaan tubuh saya?”
Perimenopaus ialah satu tempoh peralihan, bukannya satu suis yang tiba-tiba berubah daripada ada haid kepada tiada haid.
Rujukan
- National Institute for Health and Care Excellence (NICE). Menopause: identification and management (NG23).
- American College of Obstetricians and Gynecologists (ACOG). The Menopause Years.
- American College of Obstetricians and Gynecologists (ACOG). Perimenopausal Birth Control.
- Office on Women’s Health, U.S. Department of Health and Human Services. Menopause Basics.
- Office on Women’s Health, U.S. Department of Health and Human Services. Menopause Symptoms and Relief.
- NHS. Menopause and perimenopause.
- NHS. Postmenopausal bleeding.